Derin Beyin Stimülasyonu (DBS) Teknolojisi Hakkında Kapsamlı Bilgilendirme

Derin beyin stimülasyonu (DBS), halk arasında 'beyin pili' olarak da bilinen, bazı nörolojik ve psikiyatrik rahatsızlıkların tedavisinde kullanılan cerrahi bir yöntemdir. Bu teknoloji, beynin belirli bölgelerine yerleştirilen elektrotlar aracılığıyla elektriksel uyarılar göndererek beyin aktivitesini düzenlemeyi amaçlar.

Beyin Pili Nedir?

Derin beyin stimülasyonu (DBS), halk arasında 'beyin pili' olarak da bilinen, Parkinson, tremor, distoni, epilepsi gibi bazı nörolojik ve psikiyatrik rahatsızlıkların tedavisinde kullanılan cerrahi bir yöntemdir. Bu teknoloji, beynin belirli bölgelerine yerleştirilen elektrotlar aracılığıyla elektriksel uyarılar göndererek beyin aktivitesini düzenlemeyi amaçlar. Cerrahi bir müdahale ile uygulanan beyin pili, beyindeki hastalıkla ilgili olan bölgeye elektrotların yerleştirilmesinin ardından bu elektrotlara bağlı olan bir pil sistemiyle çalışır. Pil ise kişinin göğüs bölgesinde deri altına yerleştirilir.

Beyin Pili Hangi Hastalıklarda Uygulanır?

• Hareket Bozuklukları: Parkinson hastalığı, esansiyel tremor, distoni, Huntington hastalığı
• Psikiyatrik Bozukluklar: Obsesif kompulsif bozukluk (OKB), Tourette sendromu, tedaviye dirençli depresyon
• Epilepsi
• Kronik Ağrı

DBS Nasıl Çalışır?

1. Cerrahi İşlem: DBS ameliyatı, genellikle iki aşamada gerçekleştirilir. İlk aşamada, elektrotlar hedeflenen beyin bölgelerine yerleştirilir. İkinci aşamada ise göğüs bölgesine yerleştirilen pil benzeri bir cihaz (nörostimülatör), elektrotlara bağlı kablolar aracılığıyla elektriksel uyarılar gönderir.
2. Elektriksel Uyarılar: Nörostimülatörden gönderilen elektriksel uyarılar, hedeflenen beyin bölgesindeki anormal sinirsel aktiviteyi düzenleyerek belirtileri hafifletmeye yardımcı olur.
3. Ayarlama ve Takip: DBS tedavisi kişiye özeldir. Uyarı parametreleri (frekans, şiddet, süre) hastanın ihtiyaçlarına göre ayarlanır ve düzenli doktor kontrolleriyle takip edilir.

DBS Hangi Durumlarda Kullanılır?

DBS, başta Parkinson hastalığı olmak üzere aşağıdaki durumların tedavisinde kullanılabilir:

• Hareket Bozuklukları: Parkinson hastalığı, esansiyel tremor, distoni
• Psikiyatrik Bozukluklar: Obsesif kompulsif bozukluk (OKB), Tourette sendromu, tedaviye dirençli depresyon
• Epilepsi
• Kronik Ağrı

DBS'nin Avantajları

• İlaç tedavisine yanıt vermeyen veya yan etkilerinden olumsuz etkilenen hastalarda etkili olabilir.
• Belirtileri önemli ölçüde azaltabilir ve yaşam kalitesini artırabilir.
• Geri döndürülebilir bir yöntemdir, yani istenirse uyarılar durdurulabilir veya elektrotlar çıkarılabilir.
• İlaç kullanımını azaltabilir.

Parkinson Hastalarında Beyin Pili Ne Zaman Gerekir?

Hastalığın tanısının konulmasıyla birlikte ilaç tedavisine başlanır. Hastalar ilk birkaç yıl sanki hiç hasta olmamış gibi hastalanmadan önceki yaşamlarına dönebilirler. Bu döneme balayı dönemi denmektedir. Fakat ilerleyen yıllarda ilaç tedavisine rağmen titreme, donma, katılık, hareket yavaşlığı gibi şikayetlerin kontrol altına alınamaması, gün içinde kapalı dönemlerin süresinin artması, ilaç dozlarının yükseltilmesiyle birlikte dans eder gibi istemsiz hareketlerin ortaya çıkmasıyla artık beyin pili ameliyatının düşünülme zamanının geldiği söylenebilir. Tanı anından itibaren ilk 5 yıl beyin pili ameliyatı önerilmemektedir. Bunun en önemli nedeni Parkinson hastalığının başka hastalıklarla karıştırılabilir olmasıdır. Parkinson plus adı verilen bu tür hastalıklarda maalesef beyin pili ameliyatları Parkinson hastalığında olduğu kadar başarılı sonuçlar vermez.

Hangi Parkinson Hastaları Beyin Pili Tedavisine Uygun Olmayabilir?

Beyin pili ameliyatı için hastalık başlangıcının en az 5 yıl önceye dayanıyor olması gereklidir. Bunun nedeni Parkinson hastalığının bazı diğer nörolojik hastalıklarla klinik olarak karıştırılabilir olmasıdır. Sık düşmelerin olduğu, kullandığı ilaçların kısa bir zaman aralığı için dahi neredeyse hiç fayda sağlamadığı hastalarda beyin pili ameliyatı önerilmemektedir. Üstelik; özellikle düşme ve denge sorunları ileri düzeyde olan hastalarda ameliyat sonrası bir miktar şikayetlerde artış bile gözlemlenebilmektedir. Yine psikiyatrik açıdan ağır depresyonu olan hastalarda ya da psikoz adını verdiğimiz ciddi ruhsal bozukluğu olan hastalarda beyin pili ameliyatı yapılmamalıdır. Parkinson hastalığında hastaların yaşam kalitesinin düşmesine ve kısıtlı bir yaşam sürmelerine bağlı hastalarda üzüntü ve kaygı durumları olabildiği için bu gibi hafif klinik psikiyatrik durumlar ameliyat için bir engel teşkil etmez. Ama biraz önce söylemiş olduğumuz daha ağır psikiyatrik sorunlarda öncelikle ilaç tedavisi başlanmalı ve hastaların psikiyatrik yönden tedavisi tamamlandıktan sonra bu ameliyat yapılmalıdır. Geçmişte bu tür şikayetleri bulunan ve psikiyatrik ilaç tedavisiyle düzelmiş hastaları beyin pili ameliyatları sonrası yine sıkı takip etmek gerekir. Ameliyat öncesinde hasta ve hasta yakınlarıyla ayrıntılı olarak bu bilgileri paylaşılmalıdır.

Bir diğer ameliyat engeli bilişsel durumu yaşına göre daha geride bulunan hastalardır. Demans bulguları olan hastalarda da beyin pili ameliyatları uygulanmamalıdır. Ayrıca ağır derecede ve kontrol altında olmayan başka kronik hastalıkları bulunan hastalarda da beyin pili ameliyatları uygun değildir. Fakat kontrol altında olan hipertansiyon, kalp hastalığı ya da diyabet gibi hastalıklar ameliyatın yapılmasına engel değildir.

Beyin Pili Ameliyatı İçin Yaş Sınırı Var mı?

Her ne kadar beyin pili ameliyatının yapılabilmesi için yasal bir yaş sınırı olmasa da 80 yaşının üzerinde olan hastalara beyin pili ameliyatı önerilmemektedir. 5-10 sene öncesine kadar bu sınır 70 yaş, yakın geçmiş zaman için 75 yaş olarak belirlenmişti. Ameliyat için engel teşkil edecek bilişsel, psikiyatrik ve ağır kronik hastalıklar olmadığı takdirde gün geçtikçe yaş olarak daha ileri hastalara beyin pili ameliyatı uygulanabilmektedir. Fakat yine de ileri yaş grubunda olan hastalara bu ameliyat önerilirken cerrahi öncesi dönemde daha titiz bir inceleme yapılmasını öneriyoruz.

Beyin Pili Ameliyatına Nasıl Karar Veriliyor?

Beyin pili ameliyatları tek bir hekimin karar vereceği uygulamalar değil. Parkinson hastalarının ameliyata uygun olup olmadığını anlamak için hastalarımızı beyin pili merkezimizde birkaç gün yatırıyoruz. Bu dönemde merkezimiz bünyesinde çalışan tecrübeli hareket bozukluğu nörologlarımız tarafından öncelikle en uygun ilaç tedavisini alıp almadığını kontrol ediyoruz. Gerekiyorsa yeni ilaçlar ekliyoruz. Sonrasında yine nörologlarımız tarafından hastalarımıza ilaçlı ve ilaçsız dönemlerinde yani kapalı ve açık olduğu dönemlerde Parkinson hastalığının derecesini ölçen detaylı testler uygulanıyor. Bu testlerin sonuçlarına göre nörolojik açıdan ameliyata uygun olup olmadığına karar veriyoruz. Eğer hastalarımızı ameliyata uygun bulursak sonrasında da psikiyatristimiz tarafından ayrıntılı bir muayeneye tabi tutuluyor. Yine hastalarımızın demansif ya da bilişsel durumlarını değerlendirmek için nöropsikoloğumuz tarafından hastalarımıza detaylı nöropsikolojik testler uyguluyoruz. Beyin MR'ında ameliyatına engel olacak düzeyde sorun olup olmadığını tespit etmek için tüm hastalarımıza tarama amaçlı beyin MR görüntülemesi yapıyoruz. Yine ameliyata engel teşkil edecek bir durumu ekarte etmek için anestezi doktorumuz tarafından titiz bir ön inceleme yapılıyor. Yaklaşık 3 gün süren bu süreç sonunda merkezimizde birlikte çalıştığımız nöroloji, beyin ve sinir cerrahisi, psikiyatri hekimleri ve nöropsikoloğumuzun ortak kararıyla beyin pili ameliyatına hastalarımızı uygun buluyor ya da bulmuyoruz. Ameliyata uygun olan hastalarımıza değerlendirme sonucumuzu bildiriyor, ameliyatın olası iyileştirici etkilerini ve olası risklerini detaylı bir şekilde anlatıyoruz. Eğer beyin pili tedavisini kabul ediyorlarsa makul bir süre sonraya ameliyat randevusu vererek ve gerekli önerilerle taburcu ediyoruz. Ameliyata uygun bulmadığımız hastalarımıza da bu kararımızın nedenlerini açıklıyor, ilaç tedavilerini düzenliyor ve gerekli önerilerle kontrol randevusu vererek evlerine gönderiyoruz.

Beyin Pili Ameliyatı Nasıl Yapılıyor?

1. Cerrahi İşlem: DBS ameliyatı, genellikle iki aşamada gerçekleştirilir. İlk aşamada, elektrotlar hedeflenen beyin bölgelerine yerleştirilir. İkinci aşamada ise göğüs bölgesine yerleştirilen pil benzeri bir cihaz (nörostimülatör), elektrotlara bağlı kablolar aracılığıyla elektriksel uyarılar gönderir.
2. Elektriksel Uyarılar: Nörostimülatörden gönderilen elektriksel uyarılar, hedeflenen beyin bölgesindeki anormal sinirsel aktiviteyi düzenleyerek belirtileri hafifletmeye yardımcı olur.
3. Ayarlama ve Takip: DBS tedavisi kişiye özeldir. Uyarı parametreleri (frekans, şiddet, süre) hastanın ihtiyaçlarına göre ayarlanır ve düzenli doktor kontrolleriyle takip edilir.

Beyin pili ameliyatları genellikle hastalar uyanık haldeyken yapılan bir cerrahi yöntem. Bunun bir iki önemli nedeni var. Her ne kadar biz cerrahlar ameliyat öncesinde hastaların beyin mr'larına bakarak ince hesaplamalar yapsak da beyne yerleştirecek olduğumuz elektrotları en doğru noktaya gönderebilmek için yine de hastaların uyanık olmasını tercih ediyoruz. Çünkü hedeflediğimiz alanlar beyinde derin bölgelerde bulunan ve bir kaç milimetre boyutunda olan noktalar. Şayet elektrotları bir iki milimetre farklı bir yere yerleştirecek olursak beyin pili tedavisinden beklediğimiz iyi sonucu almamız pek olası değil. Bu nedenle beyin pili ameliyatlarında beyindeki tek bir hücreyi elektrofizyolojik olarak kaydettiğimiz mikroelektrot kayıt yöntemini kullanıyoruz. Bu teknik sayesinde beyindeki her bir hücrenin sesini dinleyebiliyor, kaydedebiliyor ve Parkinson gibi hastalıklarda anormal aktivitenin olduğu beyin bölgesini hata payı olmadan bulabiliyoruz. Daha sonrasında da yine ameliyat sırasında hastalara düşük voltajlı elektrik uyarımı veriyoruz. Bu esnada nöroloğumuz tarafından hastanın muayenesini yapıyor, verdiğimiz uyarının iyileştirici etkilerini ve olası yan etkilerini gözlemliyoruz. Hastalarımız da ameliyat sırasında şikayetlerinin ne oranda düzeldiğini hissediyorlar. Aslında ameliyatı hastalarımızla bir nevi birlikte yapıyoruz. Fakat bazı hastalarımız uyanık halde ameliyat olmaktan tedirgin olabiliyorlar ve istemiyorlar. Bu durumda da hastalarımızı uyutarak ama yine de ameliyat sırasında mikroelektrot kayıt kullanarak beyin pili uygulamalarını yapabiliyoruz.

Beyin Pili Ameliyatından Sonra Süreç Nasıl İşliyor?

• Ameliyat sonrasında hastalarımızın pilini bir gün sonra düşük voltajdan açabildiğimiz gibi hastanın durumuna göre daha sonraki günlere de bırakabiliyoruz. Bazı hastalarda yine ilk günlerde bazı ufak ilaç dozu değişiklikleri yapabiliyoruz.
• Cerrahi sonrası 5 ila 10 gün içinde de hastalarımızı taburcu ediyoruz. Parkinson hemşiremiz tarafından tüm hastalarımıza taburculuk eğitimi veriyoruz. Ayrıca gerekli önerileri yapıyor ve dikkat etmeleri gereken hususların yazılmış olduğu bir broşür veriyoruz.
• Ameliyat sonrası 1. Ay ve 3. Ayda hastalarımızı kontrole çağırıyor, ilaç ve pil ayarlarını yapıyoruz. Genellikle 3. Ay sonunda hastalarımızın büyük bir kısmında ilaç dozlarını nispeten düşmüş ve pil ayarlarını en uygun şekilde yapabilmiş oluyoruz.

Beyin Pili Tedavisinden Beklentiler Ne Olmalı?

Beyin pili tedavisi yapılan testler sonucunda bu ameliyat için uygun görülen hastalarda gerçekten çok etkin bir yöntem. Özellikle titreme, donma, katılık ve hareket yavaşlığı ve istemsiz hareketler gibi şikayetleri olan hastalar için sonuçlar yüz güldürücü. Her şeyden önce hastalar günlük yaşamlarındaki kısıtlı durumdan kurtulmuş oluyorlar. Günün büyük bir bölümünü hareketsiz geçiren hastalarda kapalı dönem olarak adlandırdığımız süreler oldukça kısalıyor. Bu da hastalara yaşamlarında ciddi bir özgürlük alanı sağlıyor. Ayrıca kullandıkları ilaç dozlarını da ameliyat sonrasında azaltabiliyoruz. Böylece Parkinson ilaçlarının bilinen yan etkilerinden de hastalar kurtulmuş oluyorlar. Fakat hasta ve hasta yakınlarının bilmesi gereken birkaç önemli husus var. Beyin pili tedavisi Parkinson hastalığını tamamen durduran bir tedavi değil. Hastalık maalesef yıllar içinde ilerlemeye devam ediyor. Ama yine de uygun hastalarda bugün için en iyi tedavi beyin pili yöntemi. Bu görüş bilimsel çalışmalarla da pek çok kez kanıtlanmış durumda. Özellikle ilaç tedavisi uygulanan hastalarla yapılan karşılaştırmalı bilimsel çalışmalarda beyin pili tedavisinin üstünlüğü gösterilmiş bulunuyor. Yani bu tedaviye uygun bulunmuş hastalar için derin beyin stimülasyonu uygulamaları aslında bir hasta hakkı olmuş durumda.

Beyin Pili Sonrasında Hastaların Nelere Dikkat Etmesi Gerekir?

Beyin pili ameliyatı sonrası hastalar hem eklem katılıklarının azalması hem de iştah artışı nedeniyle özellikle ilk aylarda kilo alımına meyilli oluyorlar. Diyetisyenimiz tarafından ameliyat öncesinde ve kontrole geldiklerinde beslenme eğitimi vererek bu sorunun önüne geçmeye çalışıyoruz. Bir diğer sorun yara yeri iltihabı olabiliyor. Bu durumun önüne geçmek için de Parkinson hemşiremiz tarafından hastalarımıza taburculuk sırasında titiz ve detaylı bilgilendirme yapıyoruz. Ameliyat sonrasında bazı hastalarda bir takım geçici psikiyatrik şikayetler görülebiliyor. Bu durumda merkezimizle irtibata geçmelerini öneriyoruz. Futbol, judo, güreş, boks gibi yaralayıcı sporları kesinlikle önermiyoruz. Fakat yaralayıcı olmayan istedikleri tüm sporları da yapmalarını öneriyoruz. Yine havaalanı ve benzeri yerlerde x-ray cihazlarından geçmemelerini söylüyor ve kendilerine beyin pili taşıdıklarına dair bir belge veriyoruz.

Beyin Pili'nde Pil Değişimi Gerekli mi? Beyin Pili'nin Pil Ömrü Ne Kadar?

Pil ömrü ortalama olarak yaklaşık 5 sene diyebiliriz. Bu süre verilen elektrik uyarımına gore bazı hastalarda daha uzun, bazı hastalarda daha kısa olabiliyor. Pil ömrü azaldığında hastaların şikayetlerinde artış görülüyor. Bazen hastalarımız bu şikayet artışlarını ciddiye almıyorlar ve pilin aniden bitmesiyle şikayetlerin daha da artmış haliyle bize başvuruyorlar. Bu durumun yaşanmaması adına düzenli olarak kontrole gelmelerini ve pil ömrünü gösteren ölçümlerini yaptırmalarını öneriyoruz.

Son yıllarda gelişen teknolojiyle şarj edilebilir pilleri de kullanabiliyoruz. Bunların ortalama ömürleri 20-25 yıldır. Bu pilleri haftanın belirli günleri şarj etmek gerekecektir.

Pil değişim ameliyatı lokal anestezi ile yapılabilen ve yaklaşık 15-20 dakika kadar süren nispeten basit ve kısa bir işlem.

Beyin Pili Tedavisinin Başarısı Neye Bağlı?

Beyin pili tedavisinin başarısı bu ameliyata uygun hastanın nörologlar tarafından doğru tespit edilmesine, beyin cerrahları tarafından ameliyatın titiz ve hatasız yapılmasına, elektrotların en doğru yere yerleştirilmesine bağlıdır diyebiliriz. Yine psikiyatri, nöropsikoloji, anestezi gibi ilgili branşların da titiz ve özenli yaklaşımlarının başarıyı etkileyen önemli faktörler olduğunu söylemeliyiz. Çekilen MR tetkikinin kalitesinden tutun da ameliyat sonrası fizyoterapi, konuşma terapisi ve beslenme eğitimleri de başarıyı artırmada çok değerli katkılar sunmakta. Yine tüm bu branşların koordineli bir şekilde çalışmasını sağlayan, hastaların ameliyat öncesi ve sonrası takiplerinde biz hekimlere yardımcı olan, merkezin düzenli çalışmasını sağlayan alanında eğitimini tamamlamış Parkinson hemşiresi de bu ekibin en önemli parçalarından birini oluşturuyor. Görüldüğü üzere başarı tam bir ekip çalışmasına bağlı diyebiliriz. Bu nedenle ekip çalışmasını yapabilen, tüm branşları bir çatı altında ve uyumlu çalıştırabilen, bu alanda uzmanlaşmış merkezler beyin pili tedavisinin başarı oranını yukarılara taşıyacaktır diyebiliriz.

Beyin Pili Riskleri ve Yan Etkileri Nelerdir?

Beyin pili ameliyatı cerrahi müdahalede olduğu için bu ameliyatın da belirli riskleri bulunmaktadır. Beyin pili ameliyatı riskleri şu şekilde sıralanabilir: